Wie over de Zuidersingel in Assen loopt, ziet hem al van ver: een vierkante toren met een tentdak, die de overgang markeert tussen de binnenstad en het groen van de singel. Daaronder een breed kerkgebouw van rood-gele baksteen, met hoge glas-in-loodramen, tandlijsten en zorgvuldig metselwerk. En aan de zijkant, alsof het vanzelf spreekt, het huis van de predikant.
De Zuiderkerk werd in 1924–1925 gebouwd in opdracht van de Gereformeerde Kerk Assen, naar een ontwerp van architect J. Smallenbroek en Zn. De omschrijving op redres.nl noemt de stijl traditionalistisch, met invloeden van de Amsterdamse School. Kerk, pastorie en vergaderruimten zijn ontworpen als één ensemble – en zo werden ze ook verkocht.
Kerk en woning zijn vanaf het begin als één geheel ontworpen, met duidelijke relaties tussen openbaar en privé, groot en klein, ceremonieel en dagelijks gebruik.
uit de omschrijving op redres.nl
Een kerkzaal met overzicht
Door de hoofdentree aan de singel kom je in een entreehal van ongeveer 70 m², en daarachter in het hart van het gebouw: een kruisvormig opgezette middenruimte van circa 350 m². Een houten kapconstructie met spitsbogen en zichtbare balklagen draagt het dak; het glas-in-lood geeft gelijkmatig daglicht, zonder harde contrasten.
Boven loopt een vide van circa 180 m² rond de zaal, met aan weerszijden tribunes van elk ongeveer 70 m², bereikbaar via drie trappen. Van daaruit zie je het schip en de kap van dichtbij. De kansel, de galerijen en de symmetrische opzet zijn bewaard gebleven, en het orgel dat Valckx & Van Kouteren in 1932 bouwde, staat nog in de zaal.
Rondom de zaal liggen zijruimten, gangen en trappen: een ruimte van circa 62 m² aan de linkerzijde, kantoren op de verdieping, een keuken aan de achterzijde die direct verbonden is met de pastorie. Het is een gebouw dat klopt – met een duidelijke kern en ondersteunende ruimten die logisch op elkaar aansluiten.
De pastorie
De pastoriewoning heeft een eigen entree aan de zijgevel. Beneden een L-vormige woonkamer aan de singelzijde, een woonkeuken en een tweede keuken die in verbinding staat met de kerk; boven vier slaapkamers rond een centrale overloop, met hoge plafonds, paneeldeuren en houten vloeren.
Juist die verbinding maakt het ensemble bijzonder: wonen en een publieke of maatschappelijke functie kunnen hier naast elkaar bestaan, zoals ze dat vanaf 1925 hebben gedaan.
Een plek in de kerkgeschiedenis
De Zuiderkerk speelde volgens de omschrijving een rol in de kerkgeschiedenis door de Synode van Assen in 1926. In 1958 kreeg het gebouw landelijke bekendheid door de anekdote van de zogenoemde sprekende slang. Sinds 2011 gebruikte Life Assen het complex; de hoofdstructuur en het monumentale karakter bleven daarbij behouden.
De kerk is rijksmonument en ligt in het beschermde stadsgezicht van Assen. Voor onderhoud en instandhouding liep een SIM-subsidie over de periode 2023–2028. Het gebouw heeft 32 zonnepanelen en geïsoleerde plafonds.
Bestemming en verkoop
De bestemming is Maatschappelijke Doeleinden, met een aanduiding voor religieuze voorzieningen en één dienstwoning. Binnen die bestemming zijn volgens de omschrijving maatschappelijke, culturele, onderwijs-, kantoor- en zorgfuncties toegestaan. Het perceel meet circa 1.883 m², met parkeerplaats op eigen terrein voor ongeveer vijftien auto’s.
Redres verkocht de Zuiderkerk in opdracht van de Stichting Instandhouding Zuiderkerk Assen, via reguliere verkoopbemiddeling. Een bestaande erfpachtconstructie zou bij verkoop eindigen, zodat de koper gebouw en grond in volle eigendom kreeg.
